Gehandschoende handen die een terracotta tegel in een zandbed drukken, met een rubberen hamer en grindlaag op de achtergrond.

Hoe bereid je de ondergrond voor op het leggen van klinkers?

Je bereidt de ondergrond voor klinkers voor door eerst de eindhoogte en afwatering te bepalen, daarna een passend zandbed aan te brengen en te verdichten, en daarop een vlakke straatlaag te maken. De belasting en de bodem bepalen hoe zwaar de fundering voor klinkers moet zijn.

Wat is de beste ondergrond voor klinkers?

De beste ondergrond voor klinkers is een stabiel, goed verdicht en waterdoorlatend zandbed met daarboven een afzonderlijke straatlaag. Het zandbed draagt het straatwerk; de straatlaag zorgt voor een vlak oppervlak waarop je de klinkers legt. Volgens Koninklijke Nederlandse Bouwkeramiek (KNB) bepalen de functie van de bestrating en de kwaliteit van de bestaande bodem welke opbouw geschikt is.

KNB onderscheidt een gewoon zandbed, een verbeterd zandbed en gefundeerde bestrating. Dat zijn geen uitwisselbare recepten: een tuinpad krijgt doorgaans een andere belasting te verwerken dan een oprit. Het zandbed moet in beide gevallen stevig zijn én water kunnen doorlaten, zodat zich geen water in de ondergrond ophoopt.

Heeft een oprit een andere fundering nodig dan een tuinpad of terras?

Ja. Bij een oprit telt de belasting door voertuigen mee bij de keuze van de fundering; voor een pad of terras kun je uitgaan van de opbouw die KNB beschrijft voor bestrating die je zelf aanlegt.

Gebruik Wat betekent dat voor de ondergrond?
Tuinpad of terras KNB noemt voor het zandbed een dikte van 15–40 cm. De bodem ter plaatse blijft bepalend voor de gekozen dikte.
Oprit Stem de opbouw af op de verwachte voertuigbelasting en de draagkracht van de bodem. Volgens KNB kan de keuze daardoor uitkomen op een gewoon zandbed, een verbeterd zandbed of gefundeerde bestrating.

Een particuliere oprit heeft dus niet automatisch een gebonden fundering nodig. CROW beschrijft zulke funderingen voor zwaarbelaste elementenverhardingen in de wegenbouw. Voor een oprit is vooral van belang dat de gekozen lagen de belasting aankunnen: bij bestrating op een ongebonden fundering of direct op zand is spoorvorming een risico waarmee in het ontwerp rekening wordt gehouden.

Hoe diep moet je uitgraven voordat je klinkers legt?

Bepaal de uitgraafdiepte door vanaf de geplande bovenkant van de klinkers de klinkerdikte, de straatlaag en het zandbed naar beneden uit te zetten en dat niveau te vergelijken met de bestaande grond. Leg daarom eerst de eindhoogte en het afschot vast. Reken pas daarna terug hoe diep je op verschillende plekken moet graven.

Gebruik de 15–40 cm van KNB niet als vaste uitgraafdiepte: die maat geldt voor het zandbed van een zelf aangelegd tuinpad of terras. Daarboven komen nog de afwerkende straatlaag, waarvoor KNB 50 mm straatzand beschrijft, en de klinkers zelf. Bij een slecht doorlatende onderlaag noemt KNB bovendien een vorstvrije diepte van circa 800 mm voor het zandbed. Ook dat is een maat voor die specifieke bodemomstandigheid, niet voor ieder tuinpad.

Ga je machinaal graven, doe dan vooraf een KLIC-melding voor kabels en leidingen. Volgens het Kadaster is die ook nodig als iemand anders op jouw perceel met een machine graaft; de verplichte melding doe je minimaal 3 en maximaal 20 werkdagen voor het graafwerk. Houd er rekening mee dat de ontvangen informatie mogelijk geen leidingen tussen huis en perceelgrens toont, zoals een riool- of hemelwaterafvoer.

Hoe bouw je het zandbed en de straatlaag voor klinkers op?

Breng het zandbed gelijkmatig aan en verdicht het voordat je de straatlaag afwerkt. De dikte, korrelverdeling en verdichting bepalen mede of de onderlaag overal evenveel steun biedt. Gebruik zand zonder verontreinigingen en voorkom dat water in het uitgegraven cunet blijft staan; KNB noemt al deze punten als kwaliteitsfactoren voor het zandbed.

Maak vervolgens op de vooraf bepaalde hoogte een afzonderlijke straatlaag en trek die vlak, met het geplande afschot. Een afreilat of plank helpt om het oppervlak vlak te krijgen. Gebruik deze afwerklaag niet om grote verschillen in de onderliggende fundering te verbergen: juist het zandbed bepaalt volgens KNB voornamelijk de constructieve kwaliteit van het straatwerk.

Hoe dik moet de straatlaag onder klinkers zijn?

De KNB-brochure beschrijft boven op het zandbed een straatlaag van 50 mm straatzand. Dat is een maat voor de afwerking, niet voor de dragende onderlaag en ook niet voor de totale uitgraafdiepte.

Moet je veel hoogte overbruggen, pas dan de onderliggende opbouw aan in plaats van de straatlaag steeds dikker te maken. CROW noemt een te dikke straatlaag als een factor die kan bijdragen aan spoorvorming. Vooral bij een oprit kun je een tekort aan hoogte in de fundering beter niet met een dikkere straatlaag opvangen.

Hoe verdicht je de ondergrond voordat je klinkers legt?

Breng ophoogzand voor een pad of terras in lagen aan en verdicht iedere laag met een trilplaat. Dat is de werkwijze in het verwerkingsadvies van Van der Heijden. Zo verdicht je het dragende zandbed, in plaats van alleen de bovenkant vlak te maken. Trek het oppervlak na het verdichten vlak voordat je de straatlaag afwerkt.

Verwar het verdichten van het zandbed niet met het aftrillen van de gelegde bestrating. De plaatsingsvoorschriften voor Ebema Classic-klinkers schrijven voor om de straatlaag vlak te reien zonder die vooraf af te trillen; het aftrillen volgt daar pas na het leggen en vullen van de voegen. Volg voor die laatste stap de voorschriften van de klinkers die je daadwerkelijk legt.

Hoe zorg je bij het voorbereiden van de ondergrond voor afwatering?

Bepaal vóór het graven waar het regenwater naartoe kan. Neem die richting mee in de hoogtes en het afschot, en zorg dat ook het cunet onder het zandbed kan afwateren. Een doorlatend zandbed voorkomt volgens KNB dat water zich op één plek in de ondergrond concentreert.

Water van je eigen perceel kun je niet zonder meer naar een willekeurige plek leiden. Volgens het Informatiepunt Leefomgeving ben je in principe zelf verantwoordelijk voor de afvoer; het gemeentelijke omgevingsplan kan eisen stellen aan bijvoorbeeld infiltratie in de bodem of afkoppeling van de riolering. Controleer daarom waar afvoer op jouw perceel mogelijk en toegestaan is. Bij een hoge grondwaterstand kan infiltratie in de bodem bijvoorbeeld niet mogelijk zijn.

Hoe voorkom je dat klinkers na het leggen verschuiven of verzakken?

Een gelijkmatig en goed verdicht zandbed beperkt verzakking. Tegen zijdelings verschuiven helpen een passende kantopsluiting en voegen die na het straten goed gevuld zijn. KNB noemt die opsluiting en voegen belangrijk voor de blijvende kwaliteit van het straatwerk; het type opsluiting hangt af van de bodem, de omgeving en de verwachte belasting.

Kijk bij een bereden oppervlak niet alleen naar de klinkers. Volgens CROW ontstaat blijvende vervorming bij elementenverharding op een ongebonden fundering of zandbed in de fundering en diepere lagen, niet in de klinkerlaag zelf. Intacte stenen kunnen dus alsnog in sporen komen te liggen als de lagen eronder vervormen.

De juiste fundering volgt uit de plek en de belasting

Een geschikte ondergrond voor klinkers is een verdicht, waterdoorlatend zandbed met een aparte straatlaag; de benodigde opbouw hangt af van de bodem en van wat er over de bestrating gaat. Afwatering, gevulde voegen en kantopsluiting maken die opbouw af. Leg daarom vóór het graven de belasting, bodem, eindhoogte en afvoerroute voor jouw plek vast. Daaruit volgen de laagdiktes en de graafdiepte, met een tijdige KLIC-melding als je machinaal graaft.

Gerelateerde artikelen